Zwemdiploma in Nederland en België

Nederland: één systeem, drie diploma's

In Nederland kent bijna iedereen het Zwem-ABC. Dat zijn de diploma's A, B en C, uitgegeven door de Nationale Raad Zwemveiligheid. Het bestaat sinds 1984, heet sinds 1998 Zwem-ABC, en de NRZ verzorgt ongeveer 95 procent van alle diploma's die in Nederland worden uitgereikt.

De drie diploma's zijn geen losse prestaties, maar één doorlopend traject:

• Diploma A: je kind beheerst de vaardigheden voor een zwembad zonder attracties. Dit is de opstap, niet het eindpunt.
• Diploma B: dezelfde vaardigheden, maar nu voor een bad mét attracties, zoals een wildwaterglijbaan, een golfslagbassin of een stroomversnelling. Hier komt ook het gekleed zwemmen om de hoek kijken.
• Diploma C: het bad met attracties plus open water zonder stroming of grote golfslag, zoals recreatieplassen en bredere vaarten. De zee valt daar nadrukkelijk buiten.

Pas met diploma C voldoet je kind aan de Nationale Norm Zwemveiligheid. Dat is het punt dat veel ouders onderschatten: A en B zijn tussenstappen. Stoppen na A betekent dat je kind volgens de norm nog niet zwemveilig is, ook al hangt het diploma trots aan de muur.

Let op: niet elk diploma is een Nationaal Zwemdiploma

Dit is het stuk dat zelden goed wordt uitgelegd. De Nederlandse overheid heeft geen keurmerk vastgesteld voor zwemdiploma's. Elke zwemlesaanbieder mag dus zelf diploma's bedenken en uitgeven.

De NRZ heeft daarom samen met de branche kwaliteitseisen opgesteld. Aanbieders die daaraan voldoen, krijgen de Licentie Nationale Zwemdiploma's en mogen de officiële A, B en C uitgeven. Zij worden gecontroleerd op de kwaliteit van de lessen, de instructeurs en de examens.

Wat je dus kunt vragen voordat je je kind inschrijft: geeft deze zwemschool Nationale Zwemdiploma's uit, of een eigen diplomalijn? Beide mag, maar alleen het eerste is overal herkenbaar.

Vlaanderen: meerdere systemen naast elkaar

In België werkt het anders. Er is geen enkele organisatie die alles uitgeeft. Brevetten komen van de Koninklijke Belgische Zwembond, van het ISB (het kenniscentrum van de publieke zwembaden in Vlaanderen en Brussel) en van Gezinssport Vlaanderen. Elk hanteert een eigen systeem en een eigen methode.

Dat verklaart waarom ouders er zo weinig van snappen. Een brevet van de ene organisatie zegt een lesgever van de andere weinig, en verhuizen tussen gemeenten kan betekenen dat je kind ineens in een ander traject zit.

De leerlijn zwemmen en Fred Brevet

Om die wildgroei te temmen is in Vlaanderen de leerlijn zwemmen ontwikkeld, met de brevetten van Fred Brevet als bekendste gezicht. Die werkt in fases, elk met dierennamen:

• Waterwennen: eendje, zeepaardje en pinguïn. Watervrees wegwerken en durven.
• Leren overleven: zeehond, waterschildpad en dolfijn. Deze fase zit bewust tussen watergewenning en echt zwemmen, omdat die sprong vroeger te groot was.
• Leren veilig zwemmen: otter, haai en orka. Gecombineerde proeven, afstand plus opdrachten.
• Afstandsbrevetten: van 25 meter tot 800 meter, en verder naar 1000 en 1500 meter, in een officiële zwemslag naar keuze.

Het scharnierpunt is de orka: een waterveiligheidstest over 50 meter, gebaseerd op een test die de VUB ontwikkelde naar een Noors model. Daarbij gaat het niet alleen om de afstand, maar om zelfredzaamheid.

De term die daarbij hoort is eerlijk gekozen: zwembadveilig. Dat betekent dat je kind zich in een zwembad in de meeste situaties kan redden. Een kind met een 50 meter-brevet is daarmee niet veilig in zee met ruwe golven. Honderd procent waterveilig bestaat niet.

Op school leren zwemmen

Ook hier verschillen de landen. In Vlaanderen staat zwemmen in de eindtermen van het lager onderwijs: leerlingen moeten zich veilig voelen in het water en kunnen zwemmen zonder hulpmiddelen. Elke leerling heeft bovendien recht op één schooljaar gratis zwemmen, inclusief het vervoer naar het zwembad. Dat recht bestaat sinds 1 september 2000.

Voor de andere schooljaren mag de school een bijdrage vragen, maar die valt onder de maximumfactuur. Scholen lopen daar in de praktijk tegenaan, zeker nu er minder zwembaden zijn en de busrit langer wordt.

Reken er dus niet op dat school het hele traject verzorgt. Eén jaar lessen maakt van de meeste kinderen geen zwemmer.

Tellen de diploma's over de grens?

Kort gezegd: er bestaat geen officiële omrekentabel tussen het Zwem-ABC en de Vlaamse brevetten. Ze meten ook niet precies hetzelfde. Het Zwem-ABC bouwt op naar open water, de Vlaamse leerlijn zet de waterveiligheidstest in het zwembad centraal en gaat daarna verder met zwemslagen en afstanden.

Wat werkt in de praktijk:

• Neem het diploma of brevet mee naar de eerste les en vraag om een niveautest. Bijna elke zwemschool doet dat.
• Kijk niet naar de naam maar naar wat je kind kan: kan het in diep water drijven, op de rug blijven, zichzelf naar de kant brengen, gekleed zwemmen.
• Woon je in de grensstreek, dan kun je prima aan beide kanten lessen volgen. Kies wat qua tijd en afstand past, want regelmaat is belangrijker dan het papiertje.

Waar het uiteindelijk om gaat

Een diploma is een momentopname. Wat telt is dat je kind blijft zwemmen, want zwemveiligheid verdwijnt als je het een paar jaar niet oefent. Dat geldt in beide landen precies hetzelfde.